Mag je een gesprek stiekem opnemen? In Nederland en België wel, als je zelf meepraat

Een gesprek met je leidinggevende waarin ineens een vaststellingsovereenkomst op tafel ligt. Een verhuurder die de borg anders herinnert. Op een gegeven moment komt de gedachte: dit had ik moeten opnemen.

En meteen daarna de vraag: mag dat wel?

In het hele hier besproken Nederlandse taalgebied mag je een gesprek opnemen waaraan je zelf deelneemt. De grens ligt bij gesprekken van anderen — en bij wat je daarna met de opname doet.

De landen naast elkaar

Caribisch Nederland (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) is hier niet behandeld.

Nederland: artikel 139a Sr

Artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht stelt het opnemen van een gesprek strafbaar — maar alleen voor wie geen deelnemer is aan dat gesprek en niet in opdracht van een deelnemer handelt. Artikel 139c gaat over het aftappen van telecommunicatie die niet voor jou bestemd is.

Een gesprek waaraan je zelf deelneemt, valt dus onder geen van beide. Je hoeft het niet aan te kondigen en je hebt geen toestemming nodig.

Als bewijs: de Hoge Raad

In een civiele procedure is het bewijsrecht vrij; de rechter waardeert het bewijs zelf (art. 152 Rv). De Hoge Raad oordeelde op 18 april 2014 (ECLI:NL:HR:2014:942) dat niet als algemene regel geldt dat de rechter geen acht mag slaan op onrechtmatig verkregen bewijs. Het belang dat de waarheid aan het licht komt, weegt in beginsel zwaarder; uitsluiting vraagt om bijkomende omstandigheden.

Voor een deelnemer die zelf opneemt, speelt de vraag naar onrechtmatigheid meestal niet eens, omdat het opnemen niet strafbaar is. Wat wel speelt, is de echtheid: de andere partij kan stellen dat er geknipt is. Het onaangeroerde origineel is daar het antwoord op.

België: Cassatie 2015 en 2021

Het Hof van Cassatie bevestigde in 2015 dat een deelnemer die een communicatie opneemt geen misdrijf pleegt.

Op 14 juni 2021 bevestigde het Hof bovendien dat onrechtmatig verkregen bewijs in burgerlijke zaken in beginsel is toegelaten. Het ging om een geschil over de koopprijs van een auto, waarin de verkoper een heimelijk opgenomen telefoongesprek met de koper wilde gebruiken; het hof van beroep had die opname geweerd omdat ze heimelijk was gemaakt toen het geschil al liep. Bewijs kan alleen worden geweerd als de betrouwbaarheid is aangetast of het recht op een eerlijk proces in gevaar komt.

De grens in België ligt bij het gebruik: wie de opname met bedrieglijk opzet of met het oogmerk te schaden gebruikt, is strafbaar volgens artikel 314bis van het Strafwetboek.

Suriname en de Caribische landen

Suriname (artikel 187d WvSr) en Aruba, Curaçao en Sint Maarten (telkens artikel 2:71 WvSr) leggen de grens op dezelfde plek als Nederland: alleen opnemen door iemand die geen deelnemer is, is strafbaar. Het bekendmaken van gegevens uit onrechtmatig opnemen is apart strafbaar (art. 187h, respectievelijk art. 2:75).

Opnemen is niet verspreiden

Dat je mag opnemen, betekent niet dat je de opname mag rondsturen.

In Nederland is het strafbaar om gegevens die door wederrechtelijk afluisteren of opnemen zijn verkregen opzettelijk aan een ander bekend te maken (art. 139e Sr), en om persoonsgegevens van een ander te verspreiden om die ander vrees aan te jagen of ernstige overlast te bezorgen (art. 285d Sr). In België is precies het gebruik met het oogmerk te schaden strafbaar.

Vuistregel: een opname dien je in, je deelt hem niet. Naar de rechter, de politie, het Juridisch Loket of je advocaat sturen is gebruiken. In de familie-app zetten of online plaatsen is verspreiden. Meer in Wat je met een opname doet, en wat je er niet mee doet.

Het gesprek van anderen opnemen

Wat nergens in dit taalgebied mag: het gesprek van anderen opnemen. Je telefoon laten liggen in een vergaderruimte waar je weggaat, een app op de telefoon van je partner zetten, een recorder in andermans auto achterlaten — in geen van die gevallen ben je deelnemer. Dat is precies waar artikel 139a Sr en de vergelijkbare artikelen in Suriname en de Caribische landen over gaan.

Waar de app past

TalkSafe is een opname-app voor Android die begint op een vooraf gekozen woord, werkt met een vergrendeld scherm en de 30 seconden vóór de start in het bestand bewaart. Hij neemt op wat de microfoon in de ruimte hoort — het gesprek waaraan je deelneemt. Een verborgen modus heeft hij niet.

Drie dingen sluiten hier direct op aan.

Het begin ontbreekt niet. De zin waardoor je wilt opnemen, is meestal al gezegd. De 30 seconden ervoor dekken dat gat. Meer in Waarom je altijd te laat op opnemen drukt.

Het origineel blijft onaangeroerd. Knippen en AI-ruisverwijdering slaan elk een nieuw bestand op. Wordt de echtheid betwist, dan geeft het origineel het antwoord. Meer in Een spraakopname inkorten op Android zonder het origineel te verliezen.

Toestemming kan in het bestand staan. Wil je toch vragen — of woon je in een land waar het moet — stel dan een woord uit je eigen vraag in als trefwoord, bijvoorbeeld „opnemen”. Vraag je „Mag ik dit opnemen?”, dan begint de opname op dat moment en staat het „ja” in het bestand.

Kort gezegd

• Eigen gesprek: mag je opnemen in Nederland, België, Suriname, Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
• Gesprek van anderen: overal strafbaar.
• Als bewijs: in Nederland en België in beginsel bruikbaar, ook als het heimelijk is opgenomen.
• Verspreiden: apart strafbaar in de genoemde gevallen — een opname dien je in, je deelt hem niet.

Hoe het zit met telefoongesprekken op Android, staat in Waarom apps om gesprekken op te nemen op Android niet meer werken, en wat nog wel werkt.

Hoe rechercheurs en journalisten een gesprek kunnen vastleggen zonder het te breken, staat in Leg een recorder op tafel en het gesprek verandert.

Of je de politie mag filmen of je gesprek met een agent mag opnemen, staat in Mag je de politie filmen of opnemen? Nederland en België.

Hoe je pesten op het werk bewijst en waar je het meldt, staat in Pesten op het werk bewijzen: opnemen, melden en wat de wet van je werkgever vraagt.

Hoe je seksuele intimidatie op het werk meldt en bewijst, staat in Seksuele intimidatie op het werk: melden, bewijzen en waarom je eigen opname telt.

Geld geleend zonder contract: hoe je het bewijst en waarom een mondelinge herinnering de verjaring niet stuit, staat in Geld geleend aan een vriend en niet terugbetaald: bewijzen zonder contract, en waarom een mondelinge herinnering niet telt.

Wat je doet als de verhuurder de borg niet terugbetaalt, staat in Verhuurder betaalt de borg niet terug: 14 dagen, 30 dagen en waarom het opleverrapport alles beslist.

Hoe je belaging (stalking) bewijst, staat in Stalking (belaging) bewijzen: wat artikel 285b Sr vraagt en hoe je een spoor opbouwt.

Of een mondelinge afspraak geldig is en wat telt als de offerte iets anders zegt: Is een mondelinge afspraak geldig? Ja, maar wat als de offerte iets anders zegt?.

Een vaststellingsovereenkomst onder druk, de bedenktermijn en je WW: Vaststellingsovereenkomst onder druk: 14 dagen bedenktijd, je WW, en waarom ontslag nemen in een opwelling niet altijd telt.

Wat je doet na een aanrijding en wat er met het gesprokene gebeurt: Aanrijding – wat te doen? Stoppen, het schadeformulier en de zin die nergens op papier komt.

Algemene informatie, geen juridisch advies. De genoemde uitspraken zijn gecontroleerd op de datum van publicatie; de rechtspraak ontwikkelt zich. Raadpleeg voor een concreet geval een advocaat.