Pesten op het werk bewijzen: opnemen, melden en wat de wet van je werkgever vraagt

In het overleg valt je naam weer waar iedereen bij is. De toon wordt scherp, de zinnen kleinerend. Daarna gaat iedereen terug aan het werk alsof er niets is gebeurd.

’s Avonds blijft er één vraag over: hoe bewijs ik dit ooit?

Pesten gebeurt zo dat er niets achterblijft. In Nederland en België mag je je eigen gesprek opnemen — en dat verandert wat je kunt bewijzen.

Nederland en België naast elkaar

Suriname, Aruba, Curaçao, Sint Maarten en Caribisch Nederland zijn hier niet behandeld.

Nederland: de Arbowet

Artikel 3 lid 2 van de Arbeidsomstandighedenwet verplicht de werkgever beleid te voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of, als dat niet kan, te beperken. Daaronder vallen ongewenste omgangsvormen: pesten, discriminatie, seksuele intimidatie, agressie en geweld. De risico’s horen in de RI&E, en een vertrouwenspersoon aanstellen is een van de manieren waarop de werkgever dit invult.

Pesten als zodanig is geen afzonderlijk strafbaar feit. Concrete gedragingen kunnen dat wel zijn, zoals belediging of bedreiging. Voor de werknemer loopt de bescherming vooral via de zorgplicht van de werkgever: wie weet dat er gepest wordt en niets doet, schiet tekort.

België: de welzijnswet

In België vallen pesterijen onder hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers, als onderdeel van de psychosociale risico’s. De werknemer wendt zich eerst tot de preventieadviseur psychosociale aspecten of de vertrouwenspersoon en kan de interne procedure gebruiken. Het Toezicht op het Welzijn op het Werk komt pas tussen nadat die zijn geraadpleegd.

Hoe bewijs je pesten

Wat telt:

• Een schriftelijke melding bij leidinggevende, HR of vertrouwenspersoon — die legt vast vanaf wanneer de werkgever het wist.
• E-mails en berichten waaruit kleinering of uitsluiting blijkt.
• Getuigen onder collega’s.
• Medische stukken, bijvoorbeeld van de bedrijfsarts.
• Een gedateerd logboek van de voorvallen.
• Opnames van gesprekken waaraan je zelf deelneemt.

Je eigen gesprek opnemen mag

In Nederland stelt artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht alleen het opnemen strafbaar door iemand die geen deelnemer is. Een gesprek met je leidinggevende waaraan je zelf deelneemt, mag je opnemen, ook zonder toestemming. De Hoge Raad oordeelde op 18 april 2014 dat in een civiele procedure niet als algemene regel geldt dat de rechter geen acht mag slaan op onrechtmatig verkregen bewijs.

In België pleegt een deelnemer die een communicatie opneemt volgens het Hof van Cassatie (2015) geen misdrijf, en het Hof bevestigde op 14 juni 2021 dat onrechtmatig verkregen bewijs in burgerlijke zaken in beginsel is toegelaten.

Gesprekken van anderen opnemen — je telefoon laten liggen in een kamer waar je weggaat — is in beide landen strafbaar. Meer in Mag je een gesprek stiekem opnemen? In Nederland en België wel, als je zelf meepraat.

Het probleem is het moment

Pesten kondigt zich niet aan. De kleinerende zin valt midden in een overleg, op de gang, tijdens een telefoontje op de luidspreker. Voordat je je telefoon hebt gepakt, ontgrendeld en op opnemen gedrukt, is het voorbij — en het gebaar zelf kan de situatie verergeren.

TalkSafe is een opname-app voor Android die begint met opnemen zodra hij een vooraf gekozen woord hoort. Woorden worden herkend wie ze ook zegt, dus je kunt woorden instellen die meestal vallen als het begint — de naam van een project, een uitdrukking die je leidinggevende herhaalt, je eigen naam. Hij werkt met een vergrendeld scherm, en de 30 seconden daarvoor staan in het bestand.

Bij knippen blijft het origineel bewaard — en dat laat zien dat er niets is bewerkt. Meer in Een spraakopname inkorten op Android zonder het origineel te verliezen.

Kort gezegd

• Nederland: de Arbowet verplicht de werkgever tot beleid tegen pesten; pesten zelf is geen apart strafbaar feit.
• België: de welzijnswet, met een interne procedure bij preventieadviseur of vertrouwenspersoon.
• Je eigen gesprek opnemen mag in beide landen, en zo’n opname is als bewijs niet automatisch uitgesloten.
• Schriftelijke melding, getuigen, berichten en een logboek versterken je dossier.

Wat je daarna met een opname doet: Wat je met een opname doet, en wat je er niet mee doet.

Hoe je seksuele intimidatie op het werk meldt en bewijst, staat in Seksuele intimidatie op het werk: melden, bewijzen en waarom je eigen opname telt.

Een vaststellingsovereenkomst onder druk, de bedenktermijn en je WW: Vaststellingsovereenkomst onder druk: 14 dagen bedenktijd, je WW, en waarom ontslag nemen in een opwelling niet altijd telt.

Algemene informatie, geen juridisch advies. Raadpleeg voor een concreet geval een advocaat arbeidsrecht.