Praca

Porozumienie stron pod presją: kiedy można się od niego uchylić, co traci się przy zasiłku i jak udowodnić groźbę

W Polsce od porozumienia stron albo wypowiedzenia złożonego pod wpływem groźby bezprawnej można się uchylić na piśmie w ciągu roku od ustania stanu obawy (art. 87 i 88 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Wskazanie na możliwość zwolnienia nie jest jednak groźbą bezprawną, a ciężar dowodu spoczywa na pracowniku. Porozumienie i własne wypowiedzenie oznaczają zasiłek dopiero po 90 dniach. Do tego Niemcy, Holandia i Wielka Brytania.

Porozumienie stron pod presją w Polsce: uchylenie się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem groźby bezprawnej w ciągu roku; wskazanie na możliwość zwolnienia nie jest groźbą bezprawną; porozumienie stron i wypowiedzenie przez pracownika to zasiłek dopiero po 90 dniach; nagranie własnej rozmowy jest co do zasady dozwolone.

„Masz chwilę? Wpadnij do mnie.”

W pokoju kierownik i ktoś z kadr. Na biurku już wydrukowane porozumienie. „Proponujemy rozstanie za porozumieniem stron. Tak będzie lepiej dla wszystkich. Inaczej będziemy musieli pójść inną drogą.”

Kilka tygodni później z tej rozmowy zostaje tylko jedno: Twój podpis.

Porozumienie stron można podważyć tylko tym, co działo się przed podpisem. A to, co działo się przed podpisem, było rozmową.

W skrócie

Sposób rozstania	Kiedy zasiłek	Jak podważyć
Wypowiedzenie przez pracodawcę	Od dnia rejestracji	Odwołanie do sądu pracy w ciągu 21 dni (art. 264 k.p.)
Porozumienie stron z inicjatywy pracodawcy	Zwykle po 90 dniach; od razu przy upadłości, likwidacji lub zwolnieniach z przyczyn zakładu pracy	Uchylenie się od skutków przy groźbie bezprawnej, w ciągu roku
Wypowiedzenie przez pracownika	Po 90 dniach	Uchylenie się od skutków przy groźbie bezprawnej, w ciągu roku

Podpis pod groźbą można odwołać – ale tylko pod groźbą bezprawną

Porozumienie stron (art. 30 § 1 pkt 1 k.p.) i wypowiedzenie złożone przez pracownika to oświadczenia woli. Jeśli zostały złożone pod wpływem groźby bezprawnej, można się uchylić od ich skutków (art. 87 i 88 k.c. w zw. z art. 300 k.p.):

na piśmie, w oświadczeniu skierowanym do pracodawcy,
w ciągu roku od chwili, gdy ustał stan obawy; liczy się dojście oświadczenia do pracodawcy w tym terminie,
przy czym ciężar dowodu spoczywa na pracowniku.

Granica jest wyraźna. Według Sądu Najwyższego pracodawca, który wskazuje na możliwość rozwiązania umowy, nie posługuje się groźbą bezprawną (wyrok z 10 października 2002 r., I PKN 439/01).

SN wyjaśnił też w uchwale II PZP 8/04, że od porozumienia o rozwiązaniu umowy za odszkodowaniem nie można uchylić się tylko w części dotyczącej wysokości odszkodowania. Albo całe porozumienie, albo nic.

Co porozumienie stron oznacza dla zasiłku

Od 1 czerwca 2025 r. obowiązuje ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Zasada pozostała ta sama:

Po porozumieniu stron albo własnym wypowiedzeniu zasiłek przysługuje dopiero po 90 dniach od rejestracji, a okres pobierania skraca się o te 90 dni.
Wyjątek: porozumienie zawarte z powodu upadłości lub likwidacji pracodawcy albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy – wtedy zasiłek od dnia rejestracji.

Dlatego przyczyna wpisana w porozumieniu ma znaczenie. „Na wniosek pracownika” i „z przyczyn dotyczących pracodawcy” to różnica trzech miesięcy zasiłku.

Co wypowiedzenie by Ci zostawiło

Od wypowiedzenia pracodawcy odwołujesz się do sądu pracy w ciągu 21 dni od doręczenia (art. 264 k.p.). Przy porozumieniu stron nie ma czego zaskarżyć – zostaje tylko uchylenie się od skutków oświadczenia. Dlatego porozumienie jest proponowane tak chętnie.

Oświadczenia o rozwiązaniu umowy składa się na piśmie (art. 30 § 3 k.p.). Nie podpisuj w pokoju. Poproś o czas, zabierz projekt do domu, zapytaj o przyczynę, która ma się znaleźć w dokumencie.

Wszystko zależy od rozmowy

Czy padła groźba? Jakimi słowami? Z czyjej inicjatywy wyszło porozumienie? Wszystko to jest w rozmowie, która nie zostawia dokumentu – a dowód obciąża Ciebie.

W Polsce nagranie rozmowy, w której się uczestniczy, co do zasady nie jest przestępstwem: art. 267 § 3 Kodeksu karnego dotyczy uzyskiwania informacji, do której nie jest się uprawnionym, a uczestnik rozmowy jest uprawniony do tego, co się do niego mówi. Sąd Najwyższy uznawał nagrania dokonane bez wiedzy rozmówcy za dowód w sprawach cywilnych, jeśli nie podważono skutecznie ich autentyczności. Więcej w Czy można nagrywać rozmowę bez zgody?.

Problemem jest moment. Rozmowa jest ustalana w ostatniej chwili, trwa dziesięć minut, a zdanie, które ma znaczenie, pada bez zapowiedzi. Zanim wyjmiesz telefon, odblokujesz go i naciśniesz nagrywanie, już minęło.

TalkSafe to aplikacja do nagrywania na Androida, która zaczyna nagrywać, gdy usłyszy wybrane wcześniej słowo. Słowa są rozpoznawane niezależnie od tego, kto je wypowie, więc można ustawić to, co zwykle mówi druga strona w takiej rozmowie: „porozumienie”, „dyscyplinarka”, „inną drogą”. Działa przy zablokowanym ekranie, a 30 sekund sprzed startu zostaje w pliku – zdanie, po którym zorientowałeś się, o co chodzi, się nie gubi.

Ekran słów kluczowych w TalkSafe. Słowa dodaje się przyciskiem mikrofonu, a poniżej widać ich listę. — Ustawienia słów kluczowych. Można zapisać kilka słów; wystarczy, że zostanie wykryte jedno z nich.

Nagrywanie rozmów, w których nie uczestniczysz – telefon zostawiony w pokoju, z którego wyszedłeś – to podsłuch i przestępstwo.

Jeśli pracujesz w Niemczech, Holandii albo Wielkiej Brytanii

Niemcy: umowa rozwiązująca (Aufhebungsvertrag) wymaga formy pisemnej (§ 623 BGB) i nie można jej odwołać; jest jednak nieważna, jeśli zawarto ją z naruszeniem zasady uczciwych negocjacji (BAG, 7 lutego 2019 r., 6 AZR 75/18). Bez ważnej przyczyny grozi wstrzymanie zasiłku zwykle na 12 tygodni. Nagranie własnej rozmowy bez zgody jest przestępstwem (§ 201 StGB) – bezpieczniej nagrać zaraz po rozmowie własnym głosem, co zostało powiedziane. Szczegóły po niemiecku: Aufhebungsvertrag unter Druck.
Holandia: umowa o rozwiązaniu (vaststellingsovereenkomst) musi być pisemna, a pracownik może od niej odstąpić w ciągu 14 dni bez podania przyczyny; jeśli w umowie brak o tym wzmianki – w ciągu trzech tygodni (art. 7:670b BW). Nagranie własnej rozmowy jest dozwolone. Po niderlandzku: Vaststellingsovereenkomst onder druk.
Wielka Brytania: rozmowa o odejściu na uzgodnionych warunkach (protected conversation) jest co do zasady niedopuszczalna jako dowód w zwykłej sprawie o nieuczciwe zwolnienie (sekcja 111A Employment Rights Act 1996), ale nie w sprawach o dyskryminację czy nękanie i nie wtedy, gdy zachowanie było niewłaściwe (improper behaviour). Dla zakończeń zatrudnienia od 1 października 2026 r. termin na pozew wynosi zwykle sześć miesięcy minus jeden dzień. Ukryte nagranie przez uczestnika może zostać dopuszczone przez trybunał. Po angielsku: The exit conversation is off the record until it isn’t.

Irlandia nie jest omówiona w tym artykule.

Podsumowanie

Od porozumienia lub wypowiedzenia złożonego pod groźbą bezprawną można się uchylić na piśmie w ciągu roku.
Zapowiedź zwolnienia sama w sobie nie jest groźbą bezprawną; dowód po stronie pracownika.
Porozumienie stron i własne wypowiedzenie: zasiłek po 90 dniach, chyba że porozumienie wynika z przyczyn zakładu pracy.
Nie podpisuj w pokoju. Sprawdź, jaka przyczyna zostanie wpisana.
Nagranie własnej rozmowy jest w Polsce co do zasady dozwolone.

Jak udowodnić mobbing: Jak udowodnić mobbing w pracy?. Co robić z nagraniem potem: Co zrobić z nagraniem, a czego z nim nie robić.

Źródła

Informacja ogólna, nie porada prawna. W konkretnej sprawie skontaktuj się z adwokatem lub radcą prawnym od prawa pracy albo z Państwową Inspekcją Pracy.

Czy można unieważnić porozumienie stron podpisane pod presją pracodawcy?

Można uchylić się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem groźby bezprawnej (art. 87 i 88 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy). Oświadczenie o uchyleniu się składa się pracodawcy na piśmie w ciągu roku od chwili, gdy ustał stan obawy. Ciężar wykazania groźby spoczywa na pracowniku.

Czy zapowiedź zwolnienia dyscyplinarnego to groźba bezprawna?

Co do zasady nie. Sąd Najwyższy przyjmuje, że wskazując na możliwość rozwiązania umowy o pracę, pracodawca nie posługuje się groźbą bezprawną (wyrok z 10 października 2002 r., I PKN 439/01). Ciężar wykazania, że groźba była bezprawna, spoczywa na pracowniku.

Czy po porozumieniu stron dostanę zasiłek dla bezrobotnych?

Tak, ale zwykle dopiero po 90 dniach od rejestracji, a okres pobierania skraca się o te 90 dni. To samo dotyczy rozwiązania umowy przez pracownika za wypowiedzeniem. Zasiłek przysługuje od dnia rejestracji, jeśli porozumienie zawarto z powodu upadłości lub likwidacji pracodawcy albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Ile mam czasu na odwołanie od wypowiedzenia?

Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 21 dni od doręczenia pisma (art. 264 Kodeksu pracy). Przy porozumieniu stron nie ma wypowiedzenia, od którego można się odwołać; pozostaje uchylenie się od skutków oświadczenia woli z powodu wady.

Czy mogę nagrać rozmowę, w której namawiają mnie do odejścia?

W Polsce nagranie rozmowy, w której się uczestniczy, co do zasady nie jest przestępstwem, bo art. 267 § 3 Kodeksu karnego dotyczy uzyskiwania informacji, do której nie jest się uprawnionym. Sąd Najwyższy uznawał nagrania dokonane bez wiedzy rozmówcy za dowód w sprawach cywilnych, jeśli nie podważono skutecznie ich autentyczności. Nagrywanie rozmów, w których się nie uczestniczy, jest podsłuchem.

Co jeśli pracuję w Niemczech, Holandii albo Wielkiej Brytanii?

W Niemczech umowa rozwiązująca musi mieć formę pisemną i nie można jej odwołać, a nagranie własnej rozmowy bez zgody jest przestępstwem (§ 201 StGB). W Holandii od umowy o rozwiązaniu stosunku pracy można odstąpić w ciągu 14 dni (art. 7:670b BW). W Wielkiej Brytanii rozmowa o warunkach odejścia jest co do zasady niedopuszczalna jako dowód w zwykłej sprawie o nieuczciwe zwolnienie (sekcja 111A Employment Rights Act 1996), z wyjątkami.