İstifaya zorlama: Baskıyla imzalatılan istifa ve ikale sözleşmesi, kıdem tazminatı ve işsizlik maaşı

“Bir dakika gelir misin?”

İnsan kaynakları odasında masada bir kâğıt duruyor. Üstünde adınız, altında imza yeri. “Kendi isteğinle ayrılırsan referans veririz. Yoksa işler uzar, biliyorsun.”

Birkaç hafta sonra o görüşmeden geriye kalan tek şey, kendi elinizle attığınız imza oluyor.

İstifa dilekçesi bir sonuçtur. Onu sakat kılan şey ise imzadan önce o odada söylenenlerdir.

Bir bakışta

Bu yazı Türkiye’yi anlatır. Türkçe konuşanların yaşadığı Almanya, Avusturya ve İsviçre için Almanca Aufhebungsvertrag unter Druck yazısına bakabilirsiniz; Hollanda, Belçika, Fransa ve KKTC bu yazıda ele alınmadı.

Baskıyla alınan istifa

İstifa, işçinin tek taraflı iradesidir. İrade korkutma gibi bir irade fesadı ile sakatlanmışsa (TBK 37) istifaya değer verilmez.

Ama yük işçidedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 4 Aralık 2024 tarihli kararında (E. 2024/10868, K. 2024/15716), istifanın iradeyi sakatlayan bir baskıyla alındığını ispatlayamayan işçinin kıdem tazminatı talebini kabul etmedi.

Bir istisna sık karşımıza çıkar: işe girerken imzalatılan matbu, tarihsiz istifa dilekçeleri. Tarih dahil boşlukları sonradan doldurulmuş böyle bir dilekçeye Yargıtay değer vermemiştir. İşverenin kıdem tazminatı ödemesi ya da kayıtlarda işveren feshi göstermesi gibi çelişkili davranışlar da dilekçenin gerçek iradeyi yansıtmadığına delil olarak değerlendirilir.

İkale: “Karşılıklı anlaştık” demek yetmez

İşverenler çoğu zaman istifa yerine ikale (bozma sözleşmesi) önerir. İkale kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; çerçevesini Yargıtay çizer.

• Teklif işverenden geliyorsa, işçiye kanuni tazminatlarının ötesinde makul bir yarar sağlanmalıdır. Aksi halde ikale geçersiz sayılabilir. Makul yararın değerlendirilmesinde işçinin kıdemi ve pozisyonu dikkate alınır.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 11 Nisan 2018 (E. 2017/23432, K. 2018/8361): kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak iki maaş tutarında ödeme yapılmış; makul yarar var sayılmış, işe iade talebi reddedilmiştir.
• İrade fesadı iddiaları (TBK 30–38) ikalede titizlikle incelenir. İmza inkâr edilmiyor ve irade sakatlığı ispatlanamıyorsa dava reddedilir.
• Teklif işçiden geldiyse ek menfaat aranmaz.

Yani “karşılıklı anlaşma” yazan bir kâğıt, o kâğıda nasıl gelindiği sorusunu ortadan kaldırmaz.

İşsizlik maaşı: hangi kelime yazıldığına bağlı

4447 sayılı Kanun’un 51. maddesi, işsizlik ödeneği için iş sözleşmesinin belirli hallerden biriyle sona ermesini arar. İstifa ve ikale bu haller arasında değildir. İşverenin geçerli neden göstermeden feshinde ya da işçinin İK 24’teki haklı nedenlerle feshinde ise ödenek hakkı doğabilir.

Çıkış kodu yanlış girildiyse, önce işverenden düzeltme istenir; olmazsa iş mahkemesine gidilir. İŞKUR düzeltilmiş kod üzerinden ödeme yapabilir. Ama bunun için haklı nedeni kanıtlamanız gerekir.

Haklı fesih ve işe iade: süreler kısa

• Haklı nedenle fesih (İK 24/II): Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar gibi hallerde işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanabilir. Bu hak, durumu öğrendiğiniz günden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır (İK 26).
• İşe iade (İK 20): Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur; süre hak düşürücüdür. İşyerinde en az 30 işçi ve en az 6 aylık kıdem gerekir. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir.

Her şey o görüşmeye bağlı

Baskı oldu mu, teklif kimden geldi, “yoksa işler uzar” cümlesi kuruldu mu — hepsi yazılı iz bırakmayan bir konuşmanın içinde. Ve ispat yükü sizde.

Türkiye’de o görüşmeyi gizlice kaydetmek ise çözüm değildir. TCK 133/2, katıldığınız aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydetmeyi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırır; HMK 189/2‘ye göre hukuka aykırı elde edilmiş deliller dikkate alınamaz. Ayrıntılar Gizli ses kaydı almak suç mu? yazısında.

Güvenli olanlar:

• Görüşmeden hemen sonra kendi sesinizle kayıt. Kim ne dedi, hangi kelimelerle, odada kim vardı, ne kadar sürdü, düşünme süresi istediniz mi. Bu başkasının sözünü kaydetmek değil, kendi tanıklığınızı tarihli olarak saklamaktır.
• Aynı gün yazılı bir mesaj: “Bugünkü görüşmede benden istifa dilekçesi imzalamam istendi; düşünmek için süre talep ettim.” İtiraz gelmemesi de bir delildir.
• Herkesin rızasıyla kayıt.

TalkSafe, önceden belirlediğiniz bir kelimeyi duyduğunda kayda başlayan bir Android ses kayıt uygulamasıdır ve ekran kilitliyken de çalışır. “Not al” gibi bir kelime belirleyin: koridorda ya da arabada söylediğiniz anda sesli notunuz başlar, telefonu çıkarmanız gerekmez. Görüşme açıkça kayda alınacaksa kelime sorunun içinde olabilir: “kayıt” kelimesini belirleyin, “Bu görüşmeyi kayda alabilir miyim?” diye sorduğunuz anda kayıt başlar ve cevap, önceki 30 saniyeyle birlikte dosyada olur. Daha fazlası Önce bir şey söylersiniz yazısında.

Kısaca

• Baskıyla alınan istifa geçersizdir, ama baskıyı işçi ispat eder.
• İşverenin teklif ettiği ikalede makul yarar aranır.
• İstifa ve ikale işsizlik ödeneği kazandırmaz.
• Haklı fesih için 6 iş günü, işe iade için 1 ay içinde arabulucu.
• Odada imzalamayın. Süre isteyin; aynı gün kendi sesinizle kayıt ve yazılı mesaj.

İş yerinde mobbingin nasıl ispatlanacağı: İş yerinde mobbing nasıl ispatlanır?. Bir kayıtla sonra ne yapılır: Bir kayıtla ne yapmalı, ne yapmamalı.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)

Genel bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir. Somut durumunuz için bir iş hukuku avukatına veya sendikanıza danışın.