İş yerinde cinsel tacize uğradım, ne yapmalıyım? TCK 105, haklı fesih ve ses kaydı

Asansörde söylenen bir söz. Omzunda bir an fazla kalan bir el. Gece yarısı gelen bir mesaj. Sonra herkes işine döner, sanki hiçbir şey olmamış gibi.

Akşam aynı soru kalır: Kimse görmedi, nasıl ispatlayacağım?

İş yerinde cinsel taciz Türkiye'de hem suçtur hem de işçiye tazminatlı ayrılma hakkı verir. İkisinde de belirleyici olan, olaydan hemen sonra ne yaptığınızdır.

Bir bakışta

Ceza hukuku: TCK 105

TCK 105/1, bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişiyi, mağdurun şikâyeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırır. Temas şart değildir; söz, mesaj ve davranışlar da taciz olabilir.

İş yeri için önemli olan 105/2‘dir. Fiil;

• hiyerarşi, hizmet veya eğitim ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak,
• aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan faydalanılarak,
• posta veya elektronik haberleşme araçlarının kullanılmasının sağladığı kolaylıktan faydalanılarak

işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Bu fiil nedeniyle mağdur işi bırakmak zorunda kalmışsa ceza bir yıldan az olamaz.

Şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz tarihten itibaren altı aydır.

İş hukuku: tazminatlı ayrılma hakkı

İş Kanunu 24/II-d, iki durumu işçi için haklı fesih nedeni sayar:

• işçinin işveren tarafından cinsel tacize uğraması,
• işçinin işyerinde başka bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması.

İkinci durumda bildirim belirleyicidir. Bu yüzden şikâyeti yazılı ve tarihli yapın — işverenin ne zaman haberdar olduğunu o gösterir.

Haklı nedenle fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Ama süreye dikkat: İş Kanunu 26‘ya göre fesih hakkı, durumu öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

İşverenin yükümlülüğü de açıktır: TBK 417, işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almayı işverene yükler. Tacizde bulunan işçinin sözleşmesini işveren İş Kanunu 25/II-c ile haklı nedenle feshedebilir.

İspat: tek delil değil, tutarlı bir bütün

Cinsel taciz çoğu zaman tanık bırakılmadan yapılır. Bu yüzden deliller tek tek değil, birlikte değerlendirilir:

• Mesajlar ve e-postalar — silinmeden ekran görüntüsünü alın.
• Tanıklar — olaydan hemen sonra anlattığınız kişiler dahil.
• Yazılı şikâyet ve işverenin cevabı.
• Sağlık raporları ve psikolojik destek kayıtları.
• Tarihli bir olay günlüğü — tarih, saat, yer, söylenen sözler, yakında kim vardı.

Gizli ses kaydı: dar bir istisna

TCK 133/2, katıldığınız aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydetmeyi suç sayar. Kural budur. Genel çerçeve Gizli ses kaydı almak suç mu? yazısında.

Yargıtay bu kurala dar bir istisna tanımıştır. Ceza Genel Kurulu 21.05.2013 tarihli kararında (2013/248 K.), kişinin kendisine karşı ani gelişen bir suçla ilgili olarak, delili sonradan elde etme ve yetkili makama başvurma imkânının bulunmadığı durumda yaptığı kaydı hukuka uygun kabul etmiştir. Yargıtay 9. Ceza Dairesi de 18.10.2023 tarihli bir cinsel suç dosyasında, mağdurun başka delili olmadığı için yaptığı kaydı yan delil olarak değerlendirmiş ve mahkûmiyeti onamıştır.

Bu kararlar kaydın her durumda serbest olduğu anlamına gelmez. İstisna ani bir suç ve başka ispat imkânının yokluğu ile sınırlıdır; karşı taraf kaydın hukuka aykırı olduğunu ileri sürebilir.

Her durumda güvenli olan: kendi sesinizle anlatım

Kimsenin sözünü kaydetmeden yapabileceğiniz en güçlü şey, olaydan hemen sonra ne olduğunu kendi sesinizle kaydetmektir: ne oldu, ne söylendi, saat kaçtı, nerede, yakında kim vardı. Bu başkasının konuşmasını kaydetmek değil, kendi tanıklığınızı tarihli olarak saklamaktır. Olaya ne kadar yakınsa o kadar ayrıntılı ve inandırıcı olur.

Sorun şu: olaydan hemen sonra eller titrer, belki de masanıza dönmüşsünüzdür. TalkSafe, önceden belirlediğiniz bir kelimeyi duyduğunda kayda başlayan bir Android ses kayıt uygulamasıdır. “Not al” gibi bir kelime belirleyin; söylediğiniz anda, ekran kilitliyken bile sesli not başlar. Kırptığınızda orijinal korunur.

Nereye başvurulur

• İşverene yazılı şikâyet — İş Kanunu 24/II-d için bildirimin kanıtı.
• Cumhuriyet savcılığı veya kolluk — TCK 105 için şikâyet, altı ay içinde.
• Bir iş hukuku avukatı — fesih süresi altı iş günü olduğu için erken.

Kısaca

• İş yerinde cinsel taciz TCK 105‘te suçtur; hiyerarşi veya aynı işyeri kolaylığında ceza yarı oranında artar.
• İşçi İş Kanunu 24/II-d ile kıdem tazminatıyla ayrılabilir; süre altı iş günüdür.
• Gizli kayıt için Yargıtay’ın istisnası dardır; en güvenli kayıt, olaydan hemen sonra kendi sesinizle yaptığınız anlatımdır.

Taciz cinsel değil de sistematik bir yıldırmaysa: İş yerinde mobbing nasıl ispatlanır?

Kayıtla sonra ne yapılır, ne yapılmaz: Bir kayıtla ne yapmalı, ne yapmamalı.

Israrlı takip suçunun nasıl ispatlanacağı ve şikâyet süresi Israrlı takip suçu nasıl ispatlanır? TCK 123/A, şikâyet süresi ve kendi sesinizle tutulan kayıt yazısında.

Genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir. Şikâyet ve fesih süreleri hak düşürücüdür; somut bir durum için bir avukata danışın.