İş yerinde mobbing nasıl ispatlanır? Ses kaydı, tanık ve haklı fesih

Toplantıda herkesin önünde yine sizin adınız geçiyor. Ses yükseliyor, cümleler aşağılayıcı. Sonra herkes işine dönüyor, sanki hiçbir şey olmamış gibi.

Akşam eve geldiğinizde aklınızda tek soru var: Bunu nasıl ispat ederim?

Mobbing, tanık bırakmamak için yapılır. Türkiye'de ispatın yolu gizli ses kaydı değil, biriken tutarlı olgulardır.

Bir bakışta

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti burada ele alınmamıştır.

Kanun ne diyor

Türkiye’de mobbingi ayrıca tanımlayan bir kanun yoktur. Dayanak iki maddedir:

• Türk Borçlar Kanunu md. 417: İşveren, işçinin kişiliğini korumak, iş yerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlamak ve özellikle psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
• İş Kanunu md. 24/II: İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle derhâl feshetme hakkı verir. Haklı fesihte işçi kıdem tazminatı isteyebilir.

Dikkat edilecek süre: İş Kanunu md. 26‘ya göre bu feshi, olayı öğrenme gününü izleyen altı iş günü içinde ve her hâlde olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapmanız gerekir. Haklı nedenin sürekli devam ettiği durumlarda sürenin işlemeyebileceği kabul edilir; yine de bir avukatla zamanında konuşun.

İspat: kuvvetli emare yeter

Mobbingin doğası gereği gizli işlendiği kabul edilir. Bu yüzden Yargıtay uygulamasında şüpheden uzak kesin ispat değil, kuvvetli emare aranır: işçi, mobbinge uğradığına dair kuşku uyandıracak tutarlı olgular ortaya koyduğunda, mobbing uygulanmadığını ispat yükü işverene geçer.

Tutarlı olgular genellikle şunlardır:

• Yazılı şikâyet. İnsan kaynaklarına ya da yöneticiye e-postayla yapılan şikâyet, işverenin durumu bildiğini tarihli olarak gösterir.
• E-posta ve mesajlar. Aşağılayıcı yazışmalar, görev dışı bırakmalar, anlamsız talimatlar.
• Tanıklar. Olaylara tanık olan iş arkadaşları.
• Sağlık raporları. Psikolojik destek ve tedavi kayıtları.
• Performans kayıtları. Önceki iyi değerlendirmelerden sonra ani düşüşler.
• Tarihli bir olay günlüğü. Her olaydan hemen sonra tutulan kayıtlar.

Gizli ses kaydı neden riskli

Mobbingde en çok sorulan soru budur: “Konuşmayı gizlice kaydetsem?”

TCK 133/2, katıldığınız aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydetmeyi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırır. HMK 189/2‘ye göre de hukuka aykırı elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.

Yargıtay’ın, işçinin başka türlü ispat imkânı bulunmadığı durumlarda gizli kaydı kabul ettiği kararlar bulunduğu aktarılıyor. Ancak bu dar bir istisnadır: karşı taraf kaydın hukuka aykırı olduğunu ileri sürer, siz de bir ceza şikâyetiyle karşılaşabilirsiniz. Elinizde tanık, yazışma ve rapor varsa, bu riski almanız gerekmez. Ses kaydının genel hukuku Gizli ses kaydı almak suç mu? Türkiye’de kendi konuşmanızı kaydetmek de suç yazısında.

Güvenli olan: kendi sesinizle olay günlüğü

Kimsenin konuşmasını kaydetmeden yapabileceğiniz en güçlü şey, her olaydan hemen sonra ne olduğunu kendi sesinizle kaydetmektir: tarih, saat, yer, kimin ne dediği, kimlerin orada olduğu. Bu, başkasının sözünü kaydetmek değil, kendi tanıklığınızı tarihli olarak saklamaktır. Sonradan yazıya dökülen tarihli bir günlük, “tutarlı olgular”ın omurgası olur.

Sorun şu: olaydan sonra genellikle hâlâ iş yerindesiniz, ellerinizde iş var ya da sinirden telefonla uğraşacak hâlde değilsiniz. TalkSafe, önceden belirlediğiniz bir kelimeyi duyduğunda kayda başlayan bir Android ses kayıt uygulamasıdır. “Not al” gibi bir kelime belirleyin; söylediğiniz anda, ekran kilitliyken bile sesli not başlar. Kırptığınızda orijinal korunur.

Herkesin rıza gösterdiği bir görüşmede — örneğin İK’nın açıkça kayda aldığı bir toplantıda — anahtar kelime soru da olabilir: “kayıt” kelimesini belirleyin, “Bu görüşmeyi kayda alabilir miyim?” diye sorduğunuz anda kayıt başlar ve cevap dosyada olur.

Nereye başvurulur

• İşverene yazılı şikâyet: İşverenin durumu bildiğini kanıtlar; TBK 417 kapsamındaki önlem yükümlülüğünü harekete geçirir.
• Arabuluculuk ve iş mahkemesi: İşçilik alacakları için dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulur, ardından iş mahkemesi.
• Avukat: Altı iş günlük fesih süresi nedeniyle erken danışmak önemlidir.

Kısaca

• Türkiye’de mobbing için ayrı kanun yok; dayanak TBK 417 ve İş Kanunu 24/II.
• Yargıtay kuvvetli emare arar; tutarlı olgular gösterildiğinde yük işverene geçer.
• Katıldığınız konuşmanın rızasız ses kaydı TCK 133/2 nedeniyle risklidir.
• En güvenli kayıt, olaydan hemen sonra kendi sesinizle tuttuğunuz tarihli günlüktür.
• Haklı fesih için 6 iş günü süreye dikkat edin.

Kayıtla sonra ne yapılır, ne yapılmaz: Bir kayıtla ne yapmalı, ne yapmamalı.

İş yerinde cinsel tacize uğrayınca ne yapılacağı, TCK 105 ve haklı fesih İş yerinde cinsel tacize uğradım, ne yapmalıyım? TCK 105, haklı fesih ve ses kaydı yazısında.

İstifaya zorlandığınızda ikale, kıdem tazminatı ve işsizlik maaşı: İstifaya zorlama: Baskıyla imzalatılan istifa ve ikale sözleşmesi, kıdem tazminatı ve işsizlik maaşı.

Genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir. Fesih süreleri hak düşürücüdür; somut bir durum için bir iş hukuku avukatına danışın.