Borç verdim, senet yok, geri alamıyorum: nasıl ispat edilir, ne kadar sürem var?

Bir arkadaşınızın acil paraya ihtiyacı vardı. “Gelecek ay veririm” dedi. Yıllardır tanışıyorsunuz, bir şey yazmaya gerek görmediniz. Havaleyi yaptınız.

Bir yıl sonra konuyu dikkatlice açtınız.

“O para meselesi…” “Ne parası? O hediye değil miydi?”

Havale paranın gittiğini gösterir. Geri döneceğini göstermez.

Bir bakışta

Ödünç yazılı olmak zorunda değil, ispat öyle değil

Ödünç sözleşmesinin geçerli olması için yazılı olması gerekmez. Sorun, karşı taraf “borç değildi” dediğinde başlar: parayı geri isteyen, borç olarak verdiğini ispat etmek zorundadır.

HMK 200, her yıl yeniden değerlenen parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesini ister; karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça tanık dinlenmez. 2026 yılı için bu sınır kaynaklarda yaklaşık 41.000 TL olarak geçiyor; kesin tutarı güncel ilandan kontrol edin.

Havale dekontu paranın gönderildiğini gösterir; hediye, ortak masraf payı veya başka bir borcun ödemesi de dekontta aynı görünür. Açıklamaya “borç” yazmak bu yüzden önemlidir.

Senet yoksa iki kapı

Delil başlangıcı (HMK 202). Kendisine karşı delil ileri sürülen taraftan gelen ve iddiayı muhtemel gösteren bir belge, senet yerine geçmese de tanık dinlenmesinin yolunu açar. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 25.11.2024 (2023/1984 E., 2024/4323 K.), WhatsApp yazışmalarının HMK 199 anlamında belge olduğunu ve karşı tarafça gönderilmiş yazışmaların delil başlangıcı sayılacağını kabul ederek, tanık talebini reddeden kararı bozmuştur.

Yakın akrabalar (HMK 203). Altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana, gelin ve damat arasındaki işlemler senetle ispat zorunluluğunun istisnasıdır; tanık dinlenebilir. Nişanlılar ve diğer akrabalar bu listede yoktur.

On yıl — ama ihtarname süreyi durdurmaz

Kanunda aksine bir hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK 146).

TBK 154‘e göre zamanaşımı, borçlunun borcu ikrar etmesiyle — özellikle faiz ödemesi veya kısmen ifada bulunmasıyla — kesilir ve yeniden işlemeye başlar. Alacaklının dava açması veya icra takibi yapması da keser.

İhtarname ise zamanaşımını kesmez. Süre dolmadan dava veya takip gerekir.

İkrarın sonuç doğurması için borçlunun bu beyanı alacaklıya yöneltmiş olması gerekir ve kesilmeyi ileri süren alacaklı bunu ispat etmek zorundadır.

Şimdi ne yapabilirsiniz

Geriye dönüp senet imzalatamazsınız. Ama şimdi borç olduğunu ve borçlunun bunu kabul ettiğini gösteren delil oluşturabilirsiniz:

• Yazılı sorun. “Sana verdiğim 30.000 lira için ne zaman ödeyebilirsin?” “Gelecek ay, söz” cevabı, senet yerine geçmese de delil başlangıcı olabilir.
• Ödeme planı önerin. Kabul ederse bu bir ikrardır.
• Kısmi ödemeleri kaydedin — tarih ve açıklamayla.
• Mümkünse borçludan imzalı bir borç ikrarı isteyin.

Kayıt: yalnızca rızayla

Para konuşmaları mesajla değil, yüz yüze veya telefonda olur. Türkiye’de bu konuşmayı gizlice kaydetmek seçenek değildir: TCK 133/2, katıldığınız aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydetmeyi suç sayar. Ayrıntı: Gizli ses kaydı almak suç mu?

Rızayla kayıt sorun değildir ve para konusunda gerekçesi kolay bulunur: “Ne konuştuğumuzu ikimiz de unutmayalım.”

TalkSafe, önceden belirlediğiniz bir kelimeyi duyduğunda kayda başlayan ve ekran kilitliyken çalışan bir Android ses kayıt uygulamasıdır. Anahtar kelimeyi kendi sorunuza koyun, örneğin “kaydedeyim”. “Kaydedeyim mi?” diye sorduğunuzda kayıt o anda başlar; “olur” cevabı ve ardından tutar ve tarih hakkında söylenenler dosyadadır. Ayrıntı: Önce bir şey söylersiniz.

Kendi kaydınızın delil değeri her durumda yazılı mesajın yerini tutmaz; konuşmadan sonra kararlaştırılanı bir mesajla teyit etmek en sağlam yoldur.

Kısaca

• Senetsiz borç geçerlidir, ama ispat yükü sizdedir; sınırın üzerinde senetle ispat gerekir (HMK 200).
• Borçlunun WhatsApp mesajı delil başlangıcı olabilir; yakın akrabalar arasında tanık dinlenebilir.
• Zamanaşımı on yıl; ihtarname kesmez, borçlunun ikrarı keser.
• Konuşmayı yalnızca rızayla kaydedin; sonra yazılı teyit alın.

Kayıtla sonra ne yapılır, ne yapılmaz: Bir kayıtla ne yapmalı, ne yapmamalı.

Ev sahibi depozitoyu vermediğinde üç aylık sınır, banka hesabı ve teslimdeki bildirim şartı Ev sahibi depozitoyu vermiyor: üç aylık sınır, banka hesabı ve teslimdeki bildirim şartı yazısında.

Sözlü sözleşmenin geçerliliği ve yazılı teklifle çeliştiğinde ne olduğu: Sözlü sözleşme geçerli mi? Geçerli, ama yazılı teklifle çelişince ne olur?.

Genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir. Parasal sınırlar her yıl değişir; somut bir durum için bir avukata danışın.